ผักตบชวา

ดอกไม้ที่ลอยน้ำได้ “ผักตบชวา” เป็นพืชชนิดหนึ่งที่ลอยตัวอย่างอิสระและสวยงาม ซึ่งมีการขยายพันธุ์ได้อย่างรวดเร็วทำให้กีดขวางลำคลอง แต่ความน่ารำคาญก็แฝงด้วยความสวยงาม ซึ่งหาดูได้อยาก ดอกของผักตบชวาจะออกในช่วงประมาณเดือนธันวาคม ดอกจะมีสีฟ้าสีม่วงหรือสีขาว

ผักตบชวาจัดได้ว่าเป็นวัชพืชน้ำที่ก่อให้เกิดปัญหามากที่สุดในโลก ตลอดเวลาหนึ่งศตวรรษที่มันแพร่กระจายไปในประเทศต่างๆ กว่า 50 ประเทศในเขตร้อนและกึ่งร้อนทั่วโลกนั้น ไม่มีที่ใดเลยที่จะเอาชนะมันได้ ในทางตรงกันข้าม มันได้สร้างความลำบากและก่อให้เกิดปัญหานานัปการแก่วงการต่างๆ ที่ใช้ประโยชน์ทางน้ำ มีตัวอย่างมากมายที่ผักตบชวาได้ก่อให้เกิดความเสียหายในประเทศต่างๆ ดังเช่นในรัฐโกดาบารู ในประเทศมาเลเซีย แพมหึมาของผักตบชวาที่ติดกันกีดขวางลำน้ำ เป็นสาเหตุของการเกิดน้ำท่วมใหญ่ในปี 2500 หลังจากที่เกิดพายุฝน ทั้งนี้เพราะแพของผักตบชวาไปกีดขวางการไหลของน้ำลงสู่ทะเล ในตลองปานามา เจ้าหน้าที่จำต้องใช้เครื่องมือที่ราคาแพงเพื่อดึงผักตบชวาขึ้นจากแม่น้ำซาเกรสก่อนที่ไหลลงสู่คลองปานามา ถ้าหากไม่ปฏิบัติเช่นนั้นและตามด้วยการฉีดยากำจัดวัชพืชช่วยทำลายซ้ำแล้ว เรือต่างๆ จะไม่สามารถผ่านคลองปานามาได้เลยภายในเวลาเพียง 3 ปี ในประเทศอินเดียได้มีโครงการชลประทานอย่างใหญ่โตเพื่อช่วยจัดสรรน้ำให้แก่กสิกร แต่ก็ถูกผักตบชวาไปอุดตันคอลงส่งน้ำ และเครื่องสูบน้ำจนทำให้กสิกรที่ปลูกพืชผลไปแล้วและรอคอยน้ำชลประทานอยู่ ต้องพากันสิ้นเนื้อประดาตัว เพราะชลประทานไม่สามารถจัดหาน้ำส่งไปให้กสิกรเหล่านั้นได้ ในประเทศคองโก มีผู้พบผักตบชวาครั้งแรกในปี 2495 สองปีหลังจากนั้น มันได้แพร่กระจายไปตามแม่น้ำคองโกไกลถึง 1600 กิโลเมตร การสัญจรทางน้ำถูกปิดกั้นไปโดยสิ้นเชิง ทำให้ไม่สามารถขนส่งแร่ทองแดงและยูเรเนียมไปจำหน่ายยังตลาดยุโรปและอเมริกาได้ บริเวณอันเป็นที่วางไข่ของปลาก็ถูกปกคลุมไปทั่ว ก๊าซออกซิเจนในน้ำลดน้อยลงจนปลาอาศัยอยู่ไม่ได้ หมู่บ้านน้อยใหญ่ซึ่งอาศัยลำน้ำเป็นทางสัญจรและใช้ปลาเป็นอาหาร ต้องอพยพย้ายถิ่นไปอยู่ที่อื่น รัฐบาลต้องใช้เวลาหนึ่งปีเต็มระดมกำลังใช้สารเคมีกำจัดวัชพืชฉีดพ่นทั้งทางรถ เรือ และเครื่องบิน สิ้นเปลืองงบประมาณไปกว่า 20 ล้านบาท ซึ่งก็กำจัดผักตบชวาหมดปัญหาไปชั่วคราว แต่หลังจากนั้นเพียงปีเดียว ก็มีแพผักตบชวาไหลลงไปตามกระแสน้ำในอัตรา 3000 ตันต่อวัน

ความเกลียดชังที่มนุษย์มีต่อผักตบชวานี้ มีสะท้อนให้เห็นอยู่ในชื่อที่ชนชาติต่างๆ ตั้งขึ้นเพื่อขนานนามวัชพืชที่ร้ายกาจนี้ ตัวอย่างเช่น

ในรัฐเบงกอล ในประเทศอินเดีย เรียก “Blue devil” (ปีศาจสีฟ้า)

ในรัฐอื่นๆ ในประเทศอินเดีย เรียก “Bengal terror” (ภัยร้ายจากเบงกอล)

ในแฟริกาใต้เรียก “Florida devil” (ปีศาจจากฟลอริดา)

ในศรีลังกาเรียก “Japanese trouble” (ไอยุ่นจอมยุ่ง)

โดยทั่วๆ ผักตบชวาจะไม่สืบพันธุ์โดยเมล็ด นอกจากในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมเช่น ในตอนที่น้ำแห้งในฤดูแล้ง ซึ่งต้นผักตบชวาแห้งตายหมด ครั้งพอถึงฤดูฝนเมล็ดที่พักตัวอยู่ในดินจะเริ่มงอกขึ้นมาเป็นต้นอ่อน และในไม่ช้าก็จะเจริญเติบโตขึ้น การสืบพันธุ์ของผักตบชวาที่พบเห็นอยู่ทั่วไปและเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดก็คือ การแตกไหลแล้วกลายเป็นลำต้นติดอยู่กับต้นแม่เป็นจำนวนมากจนเกิดเป็นกอใหญ่ หลังจากที่ต้นอ่อนเกิดตากและใบของตนเองได้ภายในเวลาเพียงไม่กี่วัน ต้นอ่อนเหล่านี้ก็จะเริ่มสร้างต้นอ่อนต่อไปเป็นช่วงที่สาม จากงานวิจัยระบุว่า การเพิ่มจำนวนต้นหรือมวลต่อพื้นที่ของผักตบชวานั้นมีรายงานการศึกษาว่าในสภาพลอยน้ำผักตบชวา 1 ต้น สามารถแตกไหล(งอกต้นใหม่)เพิ่มจำนวนต้นได้เฉลี่ย 12 ต้น/ตารางเมตร ในเวลา 2 สัปดาห์ ในพื้นที่น้ำที่มีผักตบชวาปกคลุม อัตราการระเหยน้ำจะมากกว่าที่ที่ไม่มีผักตบชวาตั้งแต่ 3 - 5 เท่า นอกจากนั้นการเน่าเปื่อยของส่วนรากและใบจะผุพังทับถมเป็นตะกอนอย่างรวดเร็ว เนื่องจากรากของผักตบชวาเป็นที่อยู่ของแมลงและจุลินทรีย์เป็นจำนวนมาก ซึ่งจะทำให้แหล่งน้ำตื้นเขินเร็วกว่าปกติ การทับถมของซากพืชจะมีค่าประมาณ 0.7 ตันน้ำหนักแห้งต่อไร่ต่อปี เหตุที่ผักตบชวาสามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็วเนื่องจากไม่มีศัตรูธรรมชาติ เพราะเป็นพืชที่นำเข้ามาจากต่างประเทศ