สถานการณ์ค้างคาวในปัจจุบัน

ปัจจุบัน จำนวนค้างคาว ลดลงอย่างมาก สาเหตุสำคัญที่ทำให้ค้างคาวลดลงก็คือ การทำลายที่อยู่อาศัย ทั้งการระเบิดหินที่มีถ้ำอยู่ และการทำลายป่าไม้ การล่าค้างคาวเพื่อนำมาเป็นอาหาร รวมทั้งการรบกวนแบบต่างๆ แต่ที่น่าวิตกมากในปัจจุบันก็คือ สารพิษตกค้างจากการเกษตรได้ทำลายค้างคาว โดยเฉพาะพวกที่กินแมลงไปเป็นจำนวนมากในแต่ละปี ทำให้กรมป่าไม้ต้องขึ้นบัญชีค้างคาวทุกชนิดให้เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า

ค้างคาว (Bat) จัดอยู่ในประเภทสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม มีลำตัวขนาดเล็กมีปีกบินได้ มีฉายา นกมีหูหนูมีปีก เพราะลักษณะคล้ายหนู แต่บินได้เหมือนนก กลุ่มสัตว์ในอันดับค้างคาว (Chiroptora)

ประโยชน์ของค้างคาว
ค้างคาวมีชีวิตมายาวนาน ซึ่งอาจจะเป็นสัตว์ที่แชร์โลกนี้กับไดโนเสาร์อีกด้วย และที่ๆค้างคาวอาศัยอยู่นั้น พวกมันจะสร้างสมดุลให้กับธรรมชาติบริเวณนั้น โดยเฉพาะบรรดาชาวไร่ ชาวนาด้วยแล้วคงต้องนึกขอบคุณบรรดาค้างคาวทั้งหลาย เพราะมันจะช่วยจับแมลงศัตรูตัวร้ายที่ทำลายพืชไร่

อย่างเช่นค้างคาวสีน้ำตาลเพียงตัวเดียวสามารถจับยุง 600 ตัว ได้ภายในเวลาเพียงแค่ 1 ชั่วโมงเท่านั้นเอง หรือค้างคาวเม็กซิกัน 20 ล้านตัว สามารถกินแมลงกลางคืนได้ถึง 250 ล้านตัน ภายในคืนเดียว

นอกจากช่วยกำจัดแมลงศัตรูพืชแล้ว ค้างคาวยังมีประโยชน์ในการผสมเกสรดอกไม้ และชาวบ้านบริเวณถ้ำค้างคาวเขาช่องพราน จ.ราชบุรี ยังมีรายได้จากการขายมูลค้างคาวที่มีอยู่นับล้านตัวภายในถ้ำแห่งนี้ด้วย

มูลค้างคาว
ในอดีตนั้นมูลค้างคาวเป็นวัตถุดิบในการทำดินประสิว จึงเป็นยุทธปัจจัย ที่ในสมัยอยุธยาเป็นสินค้าควบคุม และต้องห้ามสำหรับราษฎรสามัญชน แต่เป็นที่น่าเสียดายว่า ศาสตร์แห่งการทำดินปืนจากมูลค้างคาวได้สูญสลายไปเสียแล้ว เมื่อเกิดการไหลบ่าของวิทยาศาสตร์จากตะวันตก มูลของมูลค้างคาวนั้นประกอบไปด้วย ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโปรแตสเซียม ในปริมาณที่สูงกว่ามูลของสัตว์ชนิดอื่น จึงเป็นที่นิยมนำมาเป็นส่วนผสมในดิน ที่ใช้ในการปลูกพืชเกษตร

นักสำรวจประมาณจำนวนค้างคาวอย่างไร
การศึกษาวิจัยค้างคาวปากย่น (Tadarida plicata) ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาช่องพราน จังหวัดราชบุรีโดย เอเดรียน ฮิลล์มัน1*Adrian Hillman1เริ่มจากการสำรวจจำนวนประชากรค้างคาวเป็น โดยใช้การถ่ายภาพค้างคาวที่บินกรูกันออกมาเป็นสายยาวจากปากถ้ำในช่วงตอนเย็นทุก 2 นาที และจับเวลาว่าฝูงค้างคาวใช้เวลากี่วินาทีบินผ่านเลนส์หน้ากล้อง หลังจากนั้นจะนับจำนวนค้างคาวในแต่ละภาพ เช่นถ้านับค้างคาวในภาพหนึ่งได้ 1,000 ตัว และฝูงค้างคาวใช้เวลา 5 วินาทีบินผ่านเลนส์กล้อง สามารถกะประมาณได้ว่า มีค้างคาว 200 ตัวต่อ 1 วินาทีและถ้าจับเวลาได้ว่าค้างคาวบินไปใน 2 นาที จะมีค้างคาวประมาณ 120 200 = 24,000 ตัวบินออกจากถ้ำ เมื่อรวมจากทุกภาพถ่ายสามารถจะกะประมาณจำนวนค้างคาวที่บินออกมาจากถ้ำได้ทั้งหมด การถ่ายภาพเพื่อการสำรวจจำนวนนี้ทำทุกวันเป็นเวลา 7 วัน

ในปี 2540 วิธีการนับจำนวนค้างคาวเป็นการกะประมาณด้วยสายตาว่ามีค้างคาวจำนวนเท่าใดที่บินเข้าออกถ้ำ ตั้งแต่เริ่มบินออกจากถ้ำไปจนตลอดคืน มีการศึกษา 15 ครั้ง ซึ่งสามารถใช้เป็นตัวชี้วัดถึงการเปลี่ยนแปลงของลักษณะพฤติกรรมของค้างคาวได้เป็นอย่างดี แต่ไม่สามารถที่จะบอกจำนวนประชากรค้างคาวทั้งหมดแน่นอนได้ การกะประมาณนี้ทำในทุก 5 นาทีของ ทุกเย็นและทุกเช้าและทุกชั่วโมงตลอดคืนการถ่ายภาพทำจากหลายที่ต่างกัน บนยอดเขา ข้างในถ้ำ ข้างถ้ำใหญ่ และตีนเขา